TBS en zo meer

Website beheer

Inloggen alleen voor beheerders van deze website.

Tbs`er in het verdomhoekje?

H.A. Nolet, oud huisarts en als directeur patiëntenzorg lid van de directie van voorheen het AZ Nijmegen St Radboud

V.M.C. Verstappen, oud internist, lid Forum TBS ( emailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. ).

Inleiding

Een ding is zeker, een mens veroordeeld door de rechter tot gevangenisstraf met tbs en dwangverpleging  wegens een geweldsdelict  en/of zedendelict is een gevaarlijke crimineel.

De formulering van het vonnis geeft aan dat we te maken hebben met een ernstig gestoorde delinquent en een schokkend misdrijf.

Een dergelijke rechterlijke uitspraak houdt in dat op het gepleegde delict normaal gesproken een gevangenisstraf staat van minimaal vier jaar, terwijl de maatregel van terbeschikkingstelling  aangeeft dat de verdachte ten tijde van het plegen van het strafbaar feit gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar was en voor zijn stoornis  behandeld dient te worden. Het belangrijkste oogmerk waarom de tbs-maatregel wordt opgelegd is altijd het beveiligen van de maatschappij door middel van een adequate behandeling. Reden waarom een tbs-gestelde altijd in een forensisch psychiatrisch centrum ( = Tbs-kliniek ) geplaatst wordt.

In het afgelopen jaar oordeelde de rechter ongeveer honderd maal tot gevangenisstraf met dwangverpleging.

 

De vraag rijst hoe de rechter tot deze uitspraak, de combinatie van straf met de maatregel van terbeschikkingstelling, gekomen is.

Met het opleggen van de maatregel van terbeschikkingstelling  vaart de rechtbank op  de rapportage van deskundigen van het Nederlands Instituut van Forensische Psychiatrie, c.q. het Pieter Baan Centrum. Indien het vermoeden bestaat dat de gedaagde geestelijk ziek is, door een gedragsstoornis geheel of gedeeltelijk niet verantwoordelijk kan worden gesteld voor zijn daad, zal de rechter vragen om nader gedragskundig onderzoek. Hiertoe wordt de verdachte klinisch opgenomen in het Pieter Baan  Centrum, een forensisch psychiatrische observatiekliniek. Het Pieter Baan Centrum inventariseert de psychische problematiek en brengt advies uit over toerekeningsvatbaarheid, bijbehorende zorg en beveiligingsniveau.   

De uiteindelijke  uitspraak  “ gevangenisstraf plus tbs met dwangverpleging” is aan de rechter.

 

Kijken we wat deze uitspraak betekent voor de delinquent.

De gedaagde pleegde een ernstig delict. Hij is op grond van een psychiatrische ziekte of stoornis in mindere of meerdere mate ontoerekeningsvatbaar bevonden. Alleen in Nederland is het zo dat de delinquent nu eerst zijn gevangenisstraf moet uitzitten, waarna hij als tbs-gestelde naar een forensisch psychiatrisch centrum ( tbs-kliniek) wordt gebracht.

Eens per jaar of twee jaar zal de rechter, gehoord het Adviescollege Verloftoetsing TBS, oordelen of de betreffende persoon kan terugkeren in de maatschappij of geplaatst kan worden in een algemene zorgvoorziening van de geestelijke gezondheidszorg; of dat hij de tbs dient te verlengen, om veiligheidsredenen.

Dit betekent dat de vrijheidsbeneming geen tevoren bepaalde einddatum kent.

 

Aegroto Suum

22 Juni 1970 promoveerde jurist W. Nieboer op zijn dissertatie met de titel Aegroto Suum, ( De zieke het zijne ), de toerekening in het strafrecht bij psychische afwijkingen.

De openingszin van zijn werk luidt: “ Dat de zieke het zijne ontvangt kan als algemene leus rekenen op eensgezinde aanvaarding “.

In zijn afsluitende conclusie stelt hij:  “Een psychisch afwijkend verklaarde heeft recht op een onmiddellijk aanvangende adequate medische behandeling en de overheid is verplicht een dergelijke behandeling mogelijk te maken.

Hiermee is in strijd de tenuitvoerlegging van de terbeschikkingstelling na de expiratie  van de gevangenisstraf.”

 

Hoe afwijkend is de huidige praktijk.

Eerst als de veroordeelde nota bene tweederde van zijn straf heeft uitgezeten wordt hij overgeplaatst naar een tbs-kliniek. Dat is de tijd dat een “gewone” gestrafte onder voorwaarden in vrijheid gesteld wordt.

Dan eerst start een adequate en op het gewenste niveau uitgevoerde behandeling , een behandeling die heden ten dage gemiddeld nog eens tien jaar vraagt.

 

We kenden betere tijden.

Het gedachtegoed van de jurist Nieboer vinden we in 1993 terug in de oratie van forensisch psychiater H. J. C. van Marle, uitgesproken bij zijn  benoeming tot bijzonder hoogleraar te Nijmegen. Hij pleit voor de omkering van de volgorde van straf en behandeling. Deze gedachte vinden wij vervolgens terug in het rapport van de commissie Fokkens in datzelfde jaar 1993. Dit rapport leidt in 1997 tot de zogenaamde Fokkensregeling, een `tussenoplossing` waarbij overplaatsing naar een tbs-kliniek geschiedt na een derde van de straftijd.  Met als belangrijkste argument dat daarmee enerzijds enigszins recht gedaan wordt aan de wens van de medisch deskundigen om de effectiviteit van de behandeling te verhogen, anderzijds de vrees voor capaciteitsproblemen in de tbs-klinieken wordt weggenomen door te grote toeloop van tbs-gestelden.

 

Tegen het advies van alle adviesorganen, waaronder de Raad van State, de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming, de Nederlandse Orde van Advocaten en GGZ-Nederland maakt de politiek 4 augustus 2010  aan de regeling een eind na rumor in de Telegraaf en vervolgens in de Tweede Kamer naar aanleiding van de overplaatsing van een moordenaar naar een tbs-kliniek na expiratie van eenderde van de gevangenisstraf, overeenkomstig de Fokkensregeling.

 

In een brief van de minister van justitie aan de voorzitter van de Tweede Kamer gedateerd 19 mei 2010 worden hiervoor de volgende argumenten gegeven:

- in de samenleving is er toegenomen aandacht voor belangen van slachtoffers en nabestaanden en daarmee meer accent op het vergeldingsaspect van de opgelegde straf.

- recent opgerichte Penitentiaire Psychiatrische Centra bieden veel ruimere mogelijkheden tot het bieden van psychische zorg in detentie, zodat het ook in detentie mogelijk is geworden in een vroeg stadium te starten met een behandeling. 

De minister  voegt hier aan toe: Dit komt tegemoet aan de ratio achter de invoering van de Fokkensregeling.

 

Deze argumenten vragen alsnog om een repliek.

- De minister doet het voorkomen dat een verblijf in een tbs-kliniek niet zou bijdragen aan vergelding. Door daders en advocaten wordt de terbeschikkingstelling echter gezien als de zwaarste straf na levenslang.

Er heerst een streng regime, de bewegingsvrijheid is beperkt.

Qua gestrengheid doet de tbs-kliniek niet onder voor een penitentiaire instelling.

- De minister doet het voorkomen dat de ernstig gestoorde tbs`er al in de gevangenis behandeld kan worden. Inderdaad beschikken sinds 2008 vijf penitentiaire instellingen - in het gewone spraakgebruik spreken we van gevangenissen - over een afdeling Penitentiair Psychiatrisch Centrum. Hiermee is psychiatrische zorg beschikbaar  voor gedetineerden met lichte psychiatrische aandoeningen, een verslaving of een verstandelijke beperking. De hoofdtaken zijn het diagnosticeren, stabiliseren, motiveren en doorgeleiden naar de reguliere GGZ. De afdeling beschikt niet over het scala aan behandelingsmethoden nodig voor het begeleiden, laat staan behandelen van een Tbs`er.

De boven vermelde toevoeging van de minister dat de afdeling tegemoet komt aan de ratio van de Fokkensregeling snijdt dan ook geen hout, is praten voor de bühne.

 

Pijlers onder gezondheidsrecht

De Tbs`er is een crimineel en een patiënt.

In de samenvatting van de recent aangenomen  Wet Cliëntenrechten Zorgsector worden de grondrechten van een patiënt nog eens bijeengezet.

We lezen  dat iedere inwoner van Nederland recht heeft op zorg; dat het kabinet wil zorg dragen voor zorg die goed, veilig, tijdig beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar is voor iedereen.

Al eerder vermeldden we de stelling bij de Fokkens regeling dat een eerder begin van de behandeling die effectiever maakt.

Zo gezien wordt de patiënt onrecht gedaan door uitstel van behandeling met eenderde van zijn straftijd.

 

Bijkomend verontrustend  verschijnsel van het afschaffen van de Fokkensregeling en de daarmee gepaard gaande langere duur van de behandeling is dat een toenemend aantal plegers van ernstige misdrijven een tbs-onderzoek weigeren, waardoor het opleggen van de maatregel terbeschikkingstelling bemoeilijkt wordt.  Zij nemen het risico van een langere vrijheidstraf, dan staat de einddatum van hun vrijheidsbeneming tenminste vast, waar de maatregel tbs met dwangverpleging wegens geweldsdelict geen tevoren bepaalde einddatum kent. Gevolg daarvan is dat steeds meer psychisch zieke criminelen te zijner tijd onbehandeld vrijkomen.

Dit gedrag werkt niet mee aan een veiliger samenleving!

 

Tot slot.

Men kan recht doen aan de patiënt, zonder afbreuk te doen aan het vergeldingsaspect, door de regeling te volgen zoals de commissie Fokkens die oorspronkelijk voorstelde: directe opname in een tbs-kliniek. Dan zullen allen bij wie een intensieve behandeling geïndiceerd is ook daadwerkelijk tijdig behandeld worden en met een beter resultaat voor patiënt en samenleving.

Mocht de tbs`er door de behandeling gereed zijn voor terugkeer in de samenleving en de straf waartoe hij veroordeeld is nog niet geheel hebben uit gezeten dan kan hij overgeplaatst worden naar een van de vijf penitentiaire instellingen met een afdeling Penitentiair Psychiatrisch Centrum. De afdeling kan dan ook te zijner tijd de resocialisatie bewerkstelligen.

 

De lezer zal begrijpen dat de vraag van het begin, zit de tbs`er in het verdomhoekje, door ons volmondig met ja wordt beantwoord.

Hoe komt het toch dat juristen en de medische wereld dit stilzwijgend laten gebeuren!? 

 

 p.s. de  kostenbewuste lezer zal het wel zijn opgevallen: de Fokkensregeling valt ook goedkoper uit, door kortere detentie en kortere behandelingsduur.

 Zie ook www.tbsenzomeer.nl  en Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.